Poradnik

Likwidacja szkody z OC sprawcy i regres: jak to wygląda

Ogólnie o przebiegu likwidacji szkody z OC sprawcy, ocenie roszczeń, kosztorysie i naprawie oraz o regresie ubezpieczyciela wobec sprawcy.

Najważniejsze w skrócie

Ubezpieczyciel wypłaca odszkodowanie w terminie 30 dni od zawiadomienia o szkodzie (art. 14 ust. 1 ustawy); gdy wyjaśnienie okoliczności jest niemożliwe, stosuje się terminy z ust. 2, najpóźniej 90 dni, chyba że zależy to od toczącego się postępowania.
Gdy odszkodowanie nie przysługuje lub przysługuje w innej wysokości, ubezpieczyciel informuje o tym na piśmie, wskazując podstawę prawną i pouczając o drodze sądowej (art. 14 ust. 3).
Jeżeli się nie zgadzasz, złóż reklamację: odpowiedź należy się bez zbędnej zwłoki, nie później niż w 30 dni, w szczególnie skomplikowanych przypadkach do 60 dni.
Regres ubezpieczyciela wobec kierującego dotyczy czterech sytuacji z art. 43 ustawy.
Nie podpisuj ugody ani zgody na kwotę, której nie rozumiesz.

Czym jest likwidacja szkody?

Likwidacją szkody nazywa się proces, w którym ubezpieczyciel przyjmuje zgłoszenie, ustala okoliczności zdarzenia i rozmiar szkody, a następnie podejmuje decyzję o wypłacie odszkodowania lub jej odmowie. W przypadku OC komunikacyjnego proces dotyczy roszczeń poszkodowanego wobec ubezpieczyciela sprawcy. Poniżej opisujemy go na poziomie ogólnym. Terminy wypłaty określa art. 14 ustawy, a kwot nie podajemy, bo zależą od konkretnej sprawy; przepisy mogą się zmieniać.

Jakie są etapy typowego postępowania?

Zgłoszenie szkody. Poszkodowany lub jego przedstawiciel zawiadamia ubezpieczyciela sprawcy o zdarzeniu. Zgłoszenie można zwykle złożyć telefonicznie, elektronicznie lub pisemnie. Ubezpieczyciel nadaje sprawie numer.
Zebranie informacji. Ubezpieczyciel zbiera dokumenty, takie jak oświadczenie sprawcy, notatka policji, dane uczestników, zdjęcia, dokumentacja medyczna w przypadku szkód na osobie.
Oględziny i ocena szkody. W przypadku szkód w pojeździe stosuje się oględziny, wycenę lub kosztorys sporządzone według zasad przyjętych przez ubezpieczyciela.
Ocena odpowiedzialności. Ubezpieczyciel sprawdza, kto zawinił i czy w sprawie występują okoliczności wpływające na zakres odpowiedzialności, na przykład przyczynienie się poszkodowanego do powstania lub zwiększenia szkody (art. 362 Kodeksu cywilnego).
Decyzja. Ubezpieczyciel informuje o wypłacie odszkodowania, jej wysokości i podstawach albo o odmowie, uzasadniając stanowisko.
Wypłata i ewentualne odwołanie. Jeżeli się nie zgadzasz, możesz złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie lub reklamację i skorzystać z dalszych dróg opisanych poniżej.

Terminy i obowiązki ubezpieczyciela w OC (art. 14 ustawy)

Sytuacja	Co przewiduje ustawa
Wypłata odszkodowania	W terminie 30 dni od dnia złożenia zawiadomienia o szkodzie (ust. 1)
Wyjaśnienie okoliczności jest niemożliwe w tym terminie	Wypłata w ciągu 14 dni od dnia, w którym wyjaśnienie było możliwe, nie później niż w ciągu 90 dni od zawiadomienia, chyba że ustalenie zależy od toczącego się postępowania karnego lub cywilnego (ust. 2)
Niemożność zaspokojenia roszczeń w całości lub części	Pisemna informacja o przyczynach i przypuszczalnym terminie zajęcia stanowiska oraz wypłata bezspornej części odszkodowania (ust. 2)
Odszkodowanie nie przysługuje lub przysługuje w innej wysokości	Pisemna informacja z okolicznościami i podstawą prawną oraz pouczeniem o możliwości dochodzenia roszczeń na drodze sądowej (ust. 3)

Jakie dokumenty zwykle się przydają?

Dokładny zestaw zależy od rodzaju szkody, ale w praktyce warto przygotować:

dowód rejestracyjny i dokumenty tożsamości;
dane sprawcy i jego ubezpieczyciela, w tym numer polisy;
oświadczenie sprawcy lub notatkę policji;
zdjęcia pojazdów i miejsca zdarzenia;
faktury i rachunki za naprawę, holowanie, wynajem pojazdu zastępczego, jeśli takie koszty zostały poniesione;
w przypadku szkody na osobie, dokumentację medyczną i rachunki za leczenie.

Jak ustala się sposób naprawy i wycenę?

W sprawach dotyczących uszkodzonych pojazdów ważne jest, jak ustalany jest koszt naprawy. Zdarza się, że ubezpieczyciel proponuje rozliczenie na podstawie kosztorysu, a poszkodowany woli naprawę w wybranym warsztacie rozliczoną fakturą. Zasady wyboru sposobu rozliczenia i uwzględniane składniki, takie jak rodzaj części czy stawki robocizny, bywają przedmiotem sporów i orzecznictwa. Nie zakładaj więc, że pierwsza propozycja jest ostateczna. Przeczytaj uzasadnienie, porównaj je z dokumentami i w razie potrzeby poproś o wyjaśnienia na piśmie.

Jeżeli koszt naprawy przekracza wartość pojazdu, mówi się o szkodzie całkowitej. Wtedy sposób ustalania wartości pojazdu i ewentualnej pozostałości po szkodzie jest szczególnie istotny. Również tu opieraj się na dokumentach i, jeśli to uzasadnione, na niezależnej opinii.

Co zrobić, gdy nie zgadzasz się z decyzją?

Złóż do ubezpieczyciela pisemny wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub reklamację, wskazując, z czym się nie zgadzasz, i dołączając dokumenty. Podmiot rynku finansowego odpowiada na reklamację bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 30 dni od jej otrzymania (art. 6 ustawy z 5 sierpnia 2015 r.). W szczególnie skomplikowanych przypadkach termin może zostać przedłużony, ale nie ponad 60 dni od otrzymania reklamacji (art. 7), a jeśli terminu nie dotrzymano, reklamację uważa się za rozpatrzoną zgodnie z wolą klienta (art. 8).
Sprawdź, czy ubezpieczyciel udostępnia procedurę odwoławczą i w jakim terminie należy ją uruchomić.
Skorzystaj z pomocy Rzecznika Finansowego: do jego zadań należy rozpatrywanie wniosków w indywidualnych sprawach, wniesionych na skutek nieuwzględnienia roszczeń klienta w trybie reklamacji (art. 17 ust. 1), a spór można zakończyć w pozasądowym postępowaniu (art. 35).
Rozważ konsultację z prawnikiem lub rzeczoznawcą, gdy sprawa jest skomplikowana albo kwoty są istotne.
Pamiętaj o terminach przedawnienia roszczeń, które wynikają przede wszystkim z Kodeksu cywilnego i o których warto zasięgnąć informacji w aktualnym stanie prawnym.

Czym jest regres?

Regres to prawo ubezpieczyciela (a w przypadkach z art. 98 ust. 2a także UFG) do dochodzenia od kierującego pojazdem zwrotu wypłaconego odszkodowania. W OC komunikacyjnym ustawa wymienia cztery sytuacje (art. 43): kierujący wyrządził szkodę umyślnie, w stanie po użyciu alkoholu lub w stanie nietrzeźwości albo po użyciu środków odurzających, substancji psychotropowych lub środków zastępczych; wszedł w posiadanie pojazdu wskutek popełnienia przestępstwa; nie posiadał wymaganych uprawnień do kierowania pojazdem, z wyjątkiem ratowania życia ludzkiego lub mienia albo pościgu za osobą bezpośrednio po popełnieniu przez nią przestępstwa; albo zbiegł z miejsca zdarzenia. Przepisy mogą się zmienić, dlatego sprawdź aktualny tekst ustawy.

W praktyce oznacza to, że posiadanie polisy nie chroni przed każdą konsekwencją finansową. Jeśli ubezpieczyciel uzna, że zachodzą przesłanki regresu, skieruje do sprawcy wezwanie do zapłaty. Wtedy sprawca ma prawo zapoznać się z uzasadnieniem, zakwestionować podstawy roszczenia lub jego wysokość i, jeśli to konieczne, skorzystać z pomocy prawnika. Warto zachować cały zestaw dokumentów ze sprawy. Ewentualne warunki spłaty ustalaj z ubezpieczycielem świadomie, po zapoznaniu się z dokumentami.

Jaka jest rola sprawcy w trakcie likwidacji?

Sprawca nie jest jedynie obserwatorem. Ustawa zobowiązuje go do niezwłocznego powiadomienia ubezpieczyciela o zdarzeniu i udzielenia mu niezbędnych wyjaśnień (art. 16 ust. 2 pkt 2), a także do przedstawienia posiadanych dowodów i ułatwienia ustalenia okoliczności zdarzenia (art. 16 ust. 3). Nierzetelne informacje mogą mieć konsekwencje. Sprawca powinien też unikać samodzielnego zawierania ugód z poszkodowanym bez uzgodnienia z ubezpieczycielem, bo ustalenia te nie muszą być wiążące dla ubezpieczyciela.

Jak prowadzić korespondencję z ubezpieczycielem?

W trakcie likwidacji szkody komunikacja z ubezpieczycielem odbywa się często telefonicznie, ale warto mieć ślad pisemny. Po rozmowie możesz wysłać krótką wiadomość z podsumowaniem ustaleń. Zachowuj numer sprawy, nazwiska osób prowadzących postępowanie i daty kontaktów. Odpowiadaj na prośby o dokumenty w rozsądnym czasie, bo braki w dokumentacji mogą wydłużać postępowanie. Jeśli nie rozumiesz użytych w piśmie sformułowań, poproś o wyjaśnienie prostym językiem.

Przechowuj wszystkie pisma i wiadomości w jednym folderze.
Nie podpisuj ugody ani zgody na kwotę, której nie rozumiesz.
Zwracaj uwagę na terminy wskazane w korespondencji.
W razie rozbieżności między dokumentami a rozmową opieraj się na piśmie.

Ważna uwaga

Tekst ma charakter ogólnoedukacyjny i nie stanowi porady prawnej. Terminy, zasady wyceny szkód i przesłanki regresu wynikają z przepisów, które mogą ulec zmianie. Zawsze weryfikuj aktualny stan prawny, korzystaj z informacji Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, Komisji Nadzoru Finansowego i Rzecznika Finansowego oraz czytaj ogólne warunki ubezpieczenia konkretnego ubezpieczyciela.

Najczęstsze pytania

Do kogo zgłosić szkodę, gdy sprawcą jest inny kierowca?

Zasadniczo do ubezpieczyciela sprawcy, w ramach jego OC. Dane ubezpieczyciela i numer polisy spisz na miejscu zdarzenia lub ustal w oficjalnych źródłach.

Czy ubezpieczyciel może odmówić wypłaty odszkodowania?

Może, jeśli uzna, że nie ma podstaw, na przykład z powodu braku odpowiedzialności sprawcy, ale powinien poinformować Cię o tym na piśmie, wskazując okoliczności i podstawę prawną oraz pouczając o możliwości dochodzenia roszczeń na drodze sądowej (art. 14 ust. 3 ustawy). Możesz złożyć reklamację lub wniosek o ponowne rozpatrzenie i zwrócić się do Rzecznika Finansowego.

Czym jest regres ubezpieczyciela?

To żądanie zwrotu przez ubezpieczyciela od kierującego wypłaconego poszkodowanemu odszkodowania w czterech sytuacjach wskazanych w ustawie (art. 43): umyślne wyrządzenie szkody lub kierowanie po użyciu alkoholu albo środków odurzających, wejście w posiadanie pojazdu wskutek przestępstwa, brak uprawnień do kierowania (z wyjątkami) oraz zbiegnięcie z miejsca zdarzenia. Zakres zmienia się z prawem, więc sprawdź aktualny tekst ustawy.

Czy mogę dogadać się ze sprawcą bez ubezpieczyciela?

Takie porozumienie jest ryzykowne, bo nie musi wiązać ubezpieczyciela, a pełny rozmiar szkody bywa widoczny dopiero po czasie. Warto skonsultować je z ubezpieczycielem lub prawnikiem.

Ile mam czasu na dochodzenie roszczeń?

Terminy przedawnienia wynikają z przepisów i zależą od rodzaju szkody. Nie podajemy ich tutaj, bo mogą się zmieniać. Sprawdź je w aktualnym kodeksie cywilnym lub zapytaj prawnika.

Źródła i dalsza lektura

Wszystkie poradniki